Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Nedir? Aort Anevrizması Belirtisi ve Tedavi Yöntemleri

Kalpten çıkan ana atardamara aort denilir. Aort damarı, kalbin sol karıncığından oksijenlenmiş olarak çıkan kanın vücudun tüm doku ve organlarına taşınmasını sağlayan en büyük atar damardır. Aort yapısı itibariyle elastiktir. Damar içi basınç değişimlerine karşı genişleyip daralabilir ve böylece yalnızca kalp kasıldığında değil, gevşediği zamanda da kanın kesintisiz vücuda dağılmasını sağlar.  Aort damarı dakikada yaklaşık 5 lt, günlükse 9000 lt kanın vücudumuzun her bir yanına taşınmasını sağlar.

Bu yazımda, aort damarında oluşan genişlemenin nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemleri konusunda detaylı bilgi vereceğim.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Nedir?

Aort damarının normal çapı, yaş, boy, kilo gibi etmenlere bağlı değişmekle beraber 2,5-3,7 cm dolaylarındadır.  Aort anevrizması (Aort damarı genişlemesi), aort damarının normal çapından > % 50 den fazla genişlemesi olarak tanımlanabilir. Bu genişleme damarın dairesel olarak her yerinde olabildiği gibi, üzüm salkımı şeklinde (sakküler anevrizma) de olabilmektedir. (resim 1)

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Belirtileri Nelerdir

Aort anevrizmaları oluşumundan sonra hiç belirtiye neden olmadan yıllar içinde sinsice büyüyebilir. Bu anevrizmalar başka hastalıklar ya da rutin kontrol için yapılan tetkiklerde fark edilebilir.  Bezende anevrizma kesesi büyüyüp çevresindeki organlara bası yapar ve karın ağrısı, sırt ağrısı, yutma güçlüğü, nefes darlığı gibi belirtilere yol açabilir. Bazı kişilerin karın bölgesinde nabız gibi bir atım hareketi hissettikleri de bilinir. Ancak anevrizmanın yırtılması durumunda çoğunlukla ani ve çok şiddetli ağrı, tansiyon düşüklüğü ve bilinç kaybı oluşur ve bu durum çok acil tıbbi müdahale gerektirir.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Sebepleri Nelerdir?

Aort anevrizmasının en sık nedeni aterosklerozdur (damar sertliği). Bunun yanında hipertansiyon (tansiyon yüksekliği) hem damar içi basıncı arttırıp hem de damar sertliği yaparak aort anevrizmasına neden olabilir. Aort duvarı üç tabakadan oluşmaktadır. Orta tabakası her kalp atımında genişleyip tekrar eski halini almasını sağlayan ve yüksek kan basıncına karşı genişlemesini engelleyen kollajen ve elastinden zengin bir tabakadır.  Bu kollajen ve elastin miktarı aortun göğüs içerisindeki bölümünde oldukça yüksek oranda bulunurken, karın içerisine doğru inildikçe bu oran yarı yarıya azalma gösterir. Bu yüzden aort damarı genişlemelerinin (aort anevrizmalarının) büyük çoğunluğu karın içerisindeki abdominal aorta bölümde az bir kısmı ise göğüs içerisindeki bölümde gelişir.

Yaşlanma ve sigara kullanımı kollajen ve elastin yapımını azaltarak, kolesterol yüksekliği damar yapısını bozup damar sertliğine yol açar ve anevrizma gelişimine zemin hazırlar. Bunların dışında aort anevrizmaları birtakım bağ dokusu hastalıkları (marfan sendromu), enfeksiyonlar (sifiliz), doğumsal kalp hastalıkları (biküspit aort kapak) ve travmalara bağlı gelişebilmektedir.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Türleri Nelerdir?

Aort damarı göğüs içinde kalpten başlayıp kavis yaparak aşağı doğru döner karına ulaşır, kasık bölgesindeyse her 2 bacağı ve üreme organlarını besleyen iliyak damarları verip son bulur.  Aort anevrizmaları bulunduğu yere göre isimlendirilir.

Abdominal Aort Anevrizması

Abdominal aort anevrizması, karın içindeki aort damar genişlemeleridir. (resim 2)

Torasik Aort Anevrizması

Torasik aort anevrizması, aort damarının göğüs içindeki genişlemeleridir.

Torakoabdominal Aort Anevrizması

Eğer aort damarı göğüste genişlemiş ve bu karına kadar devam diyorsa torakoabdominal aort anevrizması denir.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Tanısı Nasıl Konulmaktadır?

Kontrol amaçlı yapılan tetkiklerde bazen ultrason ya da ekokardiyografi ile de aortik anevrizmalar tespit edilebilir. Ancak kesin, tanı ve çap ölçümü için; bilgisayarlı tomografik anjiyografi, MR anjiyografi veya girişimsel yöntemle anjiyografi yapılır.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Aort anevrizmalarına tanı konulduktan sonra bilgisayarlı tomografi ile çap ölçümü yapılır ve hasta takibe alınır. Hastanın yaşı, mevcut hastalıkları ve anevrizmanın çapına göre en uygun tedavi belirlenmeye çalışılır.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) İlaç Tedavisi

Eğer anevrizma çapı 5,5 cm’nin altındaysa hastaya herhangi bir girişimsel işlem yapılmaz ve ilaç tedavisi başlanır. (Bazı hasta guruplarında bu sınır daha düşüktür. Biküspit aort kapağı olanlarda 5,0 cm, marfan sendromu olan hastalardaysa 4,5cm operasyon sınırıdır.) Aort anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) hastalarına tıpkı koroner arter hastalığında olduğu gibi kan sulandırıcı, kolesterol düşürücü tedavi uygulanır. Ayrıca hipertansiyon varsa mutlaka tedavi edilir.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Ameliyatsız Tedavi

Son yıllarda gelişen teknoloji ile beraber aort anevrizmasının ameliyatsız tedavileri (endovasküler tedavi) oldukça yaygınlaşmıştır.  Aort anevrizmalarının çapı 5,5 cm ve üzerinde olduğunda, damarın patlama riski oldukça artar. Bu durumda ölümle sonuçlanabileceğinden bu düzeydeki anevrizma genişlemeleri mutlaka girişimsel yolla tedavi edilmelidir. Göğüs içi ve karında aort damarında 5,5 cm den büyük bir genişleme olduğunda uygun hastalarda bu anevrizmalar ameliyatsız özel stentler ile tedavi edilir.  İşlem kasık damarından girilerek yapılır. İşlemden bir gün sonra hasta taburcu edilip normal hayatına dönebilir (Resim 3).   Açık cerrahi yöntem ile kıyaslandığında endovasküler yöntemin (ameliyatsız tedavi), hasta daha az hastanede ve yoğun bakımda kalış süresi, işlem sonrası kan transfüzyon ihtiyacının hemen hemen hiç olmaması, daha erken mobilizasyon ve normal hayata dönüş süresi, operasyona bağlı yara izinin hemen hemen hiç olmaması, daha az ölümcül komplikasyon riski gibi avantajları vardır.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Cerrahi Yöntemler

Aort anevrizmaları ameliyatsız kapatmaya uygun olmadığında cerrahi yöntem uygulanır.  Bu yöntemde cerrahi kesi ile anevrizmanın olduğu bölge açılır, anevrizmatik genişlemiş segment çıkartılıp yerine yapay damar dikilir. (resim 4)

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Olanların Uyması Gereken Kurallar Nelerdir?

Aort anevrizması (aort damarı genişlemesi) olanların dikkat etmesi gereken bir takım kurallar vardır. Hastalar,

• Sigara ve alkolden uzak durmalı sağlıklı beslenmelidir.
• Kolesterol yüksekliği, şeker hastalığı, hipertansiyon gibi durumları varsa mutlaka tedavi edilmelidir.
• Obezite ve hareketsiz yaşamdan kaçınmalıdır.
• Daha çok yürüyüş, yüzme, bisiklete binme gibi sporlar tercih edilmeli, ağır yüklerin altına girilerek yapılan, aşırı efor gerektiren sporlardan kaçınılmalıdır.
• Kronik kabızlığı olanlar mutlaka tedavi olmalıdır. Kabızlık ve sonrasında gelişen ıkınma isteği aort damarı içi basıncı arttırarak genişlemelere, damar yırtılmalarına neden olabilir.
• Doktorların verdiği ilcaları eksiksiz ve zamanında kullanmalıdır.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) ile ilgili Sıkça Sorulan Sorular

Aort anevrizması (Aort damarı genişlemesi) ile ilgili hastalarımın sık sorduğu sorulara verdiğim cevapları aşağıda anlattım.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi)  risk faktörleri nelerdir, kimlerde daha çok Görülmektedir?

Aort anevrizması, kontrolsüz hipertansiyon, ateroskleroz (damar sertliği) olanlarda, sigara içenlerde, yaşlılarda, marfan sendromu, biküspit aort kapak gibi hastalıkları olanlarda daha sık görülür.  Ayrıca diyabet ( şeker hastalığı,) hareketsiz yaşam, obezite de aort anevrizması için risk faktörlerindendir.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Olanların Beslenmesi Nasıl Olmalıdır?

Aort anevrizması olan hastalar özelikle hipertansiyon ve şeker hastalıkları da varsa tuzlu ve şekerli beslenmeden uzak durmalı, yemeklerinde zeytinyağı tercih etmeli ve katı yağlardan uzak durmalıdır. Lifli ve posalı sebzeler hem şeker metabolizmasını düzenlediği hem de kabızlığı önlediklerinden tercih edilebilir. Bu hastalar günlük öğünlerinde akdeniz tipi beslenmeyi tercih etmelidirler.

Aort Anevrizması (Aort Damarı Genişlemesi) Bitkisel Tedavisi Var Mıdır?

Aort anevrizmalarının bitkisel tedavisi yoktur. Maalesef bazı yasa dışı, sağlık bakanlığı ruhsatı olmayan ürünlerin kullanılması bu anevrizmaların genişleme hızını arttırabilmekte ve bazı durumlarda anevrizmalarda diseksiyon (damar katlarının birbirinden ayrılması) ya da patlamalara yol açarak ölümlere neden olabilmektedir.  Ayrıca bu bitkisel ilaçlar kullanıldığında (bazen içinde faydalı gibi gözüken vitaminler mineraller olsa bile) yapım aşamasında tam bir denetime tabi tutulmayıp dünyada kabul gören standart ve dozlarda üretilmediğinden karaciğer kalp ve böbrek fonksiyonlarını da bozabilmektedir.