Kalpten çıkan ana atardamar olan aort damarı kalp, beyin ve diğer iç organları besleyen dallar verdiği gibi, ekstremiteleri de (kol ve bacakları) besleyen dallar da verir. İşte bu atardamarlarda darlık veya tıkanıklıklara bağlı gelişen ve kol ve bacak kanlanmasında bozulmayla kendini gösteren hastalığa periferik arter hastalığı denir. Kol damarları bacak damarlarına göre çok daha az bu hastalıktan etkilendiğinden, çoğu zaman periferik arter hastalığı dendiğinde bacak damar tıkanıklığı (periferik arter hastalığı) anlaşılır (Şekil 1).
Bacak Damarı Tıkanıklığı (Periferik Arter Hastalığı) Belirtileri Nelerdir?
Bacak damar tıkanıklığının en sık belirtisi yürümekle gelen dinlenmekle geçen, darlığın olduğu damar segmentine göre yeri değişmekle birlikte; baldırlarda, uyluk veya popo bölgesinde meydana gelen ağrıdır. Darlık ne kadar ciddiyse ağrıda o kadar kısa mesafe yürüyüşlerde ortaya çıkar. Ancak hastalığın daha erken dönemlerinde, yürümekle ağrı oluşmadan önce özellikle erkek hastalarda bacaktaki tüylerde dökülmeler ve cinsel fonksiyon bozuklukları görülebilir. Hastalık ilerlediğinde iyileşmeyen ayak yaraları, ciltte soğukluk ve soğukluk, mavimsi görünüm görülür. Hastalığın son dönemindeyse istirahatte bile olabilen ayak ağrıları, kangren gelişmesi ve uzuv kaybı oluşabilir.
Bacak Damarı Tıkanıklığı (Periferik Arter Hastalığı) Nedenleri?
Bacak damar tıkanıklığının nedenleri tipik olarak koroner arter hastalığı nedenlerine benzerdir. Hipertansiyon, hiperlipidemi (kolesterol yüksekliği), sigara, diyabet (şeker hastalığı), hareketsiz yaşam, obezite, düzensiz beslenme, ailede kalp damar hastalığı öyküsü bulunması başlıca nedenlerdir.
Kroner arter hastalığı hakkında “Koroner Arter Hastalığı Nedir? Koroner Arter Belirtileri Nelerdir?” yazımda, kolesterol yüksekliği hakkında ise “Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Belirtileri ve Tedavisi” yazımda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Bacak Damarı Tıkanıklığı (Periferik Arter Hastalığı) Nasıl Teşhis Edilmektedir?
Bacak damar tıkanıklığının çeşitli teşhis yöntemleri bulunmaktadır. Çok sık olarak kullanılmasa da oldukça yararlı olan ABI (kol-bacak indeksi) testi tanıda oldukça önemlidir. Bu test de temel olarak kol ve bacak tansiyonlarının oranına bakılır ve eğer bacak damarlarında tıkanıklık varsa, bacaktaki tansiyon düşük olacağından oranın birin altında çıkması beklenir. Kullandığımız diğer test doppler ultrasonografidir. Dopplerde şüpheli bir tıkanıklık çıktığındaysa anjiyografik yöntemler kullanılır. Bunlarda BT Anjiyografi ve MR Anjiyografi girişimsel olmayan yöntemlerdir. Klasik anjyografi ise tanıda altın standarttır. Ayrıca klasik anjiyografi ile tespit edilen tıkanıklık ve darlıklar aynı seansta balon ve stent kullanılarak açılabilir.
Kalp-damar sağlığına faydalı besinler hakkında daha fazla bilgiyi “Kalp Damar Sağlığı İçin Faydalı Besinler Nelerdir?” yazımda bulabilirsiniz.
Bacak Damarı Tıkanıklığı (Periferik Arter Hastalığı) Tedavisi Nasıl Yapılmaktadır?
Bacak damarı tıkanıklığı (Periferik Arter Hastalığı) tedavisi, birden fazla yöntemle yapılabilmektedir. Bu yöntemler ameliyatlı ve ameliyatsız olmak üzere tıkanıklığın durumuna ve ilerleme seviyesine göre değişkenlik gösterebilmektedir.
Bacak Damar Tıkanıklığı (Periferik Arter Hastalığı) Ameliyatı
Bacak damar darlıkları ileri seviyedeyse ve ameliyatsız tedaviye uygun değilse hastaya bacak damar baypas operasyonu yapılır. Bu tedavi şeklinde hastanın damarındaki tıkalı segmente müdahale edilmeden yapay damar bağlanarak yeni bir yol açılır.
Bacak Damar Tıkanıklığı (Periferik Arter Hastalığı) İlaç Tedavisi
Bacak damarlarındaki darlıklar ileri derecede değilse ilk planda ilaç tedavisi yapılır. Hastanın kolesterol ve tansiyon yüksekliği varsa tedavi edilir. Ayrıca mutlaka kan sulandırıcı ilaç başlanır. Eğer hastada diyabet de varsa mutlaka tedavi edilmelidir.
Eğer bacak damarlarındaki darlıklar ileri seviyedeyse ameliyatsız olarak özel balon ve stentler kullanılarak açılabilir. Darlıkların aşırı kireçli ve yoğun olduğu hastalarda özel aterektomi cihazları kullanılarak damar içi kireçler temizlenir. İşlemden bir gün sonra hasta taburcu edilip normal hayatına dönebilir (Şekil 2).
Bacak damar tıkanıklığı (periferik arter hastalığı) Egzersizleri Nelerdir?
Bacak damar tıkanıklıklarında en temel egzersiz yürüyüştür. Hastanın yapacağı haftada en az 5 gün ve yarım saatlik tempolu yürüyüşler ile bacak damar kanlanmasında kayda değer artış sağlanabilir. Yürüyüşle tıkalı segmentin yerine çalışan doğal baypass olarak adlandırabileceğimiz kolletaral ağlar oluşur ve yürüme mesafesi uzar.
Bacak damar tıkanıklığı (periferik arter hastalığı) olanların dikkat etmesi gerekenler Nelerdir?
Bacak damar tıkanıklığı olan hastalar doktorlarının kendilerine verdiği ilaçları düzenli kullanmalı, yürüyüşlerini, ayak bakımlarını ve rutin doktor kontrollerini düzenli yapmalı ve diyetlerine uymalıdır. Sigara ve alkol kesinlikle kullanılmamalıdır. Unutulmamalıdır ki damar tıkanıklığının kesin bir tedavisi yoktur. Bacak damarları balon, stent veya baypas ile tedavi edilse bile hasta eğer bunları yapmazsa damarları tekrar tıkanabilir. Ayrıca bacak damarlarında tıkanıklık saptanan hastaların yaklaşık yarısında kalp ve şah damarlarında da darlık olabileceği saptanmıştır. Bu yüzden hastalar mutlaka kalp kontrollerini de yaptırmalıdır.
Şah damarı tıkanıklığı hakkında detaylı bilgi almak isterseniz “Şah Damarı Tıkanıklığı Nedir? Şah Damarı Tıkanıklığı Belirtileri ve Tedavisi” yazıma göz atabilirsiniz.
Bacak damar tıkanıklığı (periferik arter hastalığı) ile karıştırılabilen hastalıklar Nelerdir?
- Bel fıtığı, omurga sorunları: Genellikle bacağa giden sinire bası yaparak oluşturduğu ağrı ve yürüme güçlüğü ile bacak damar tıkanıklığı ile en çok karışan hastalık grubudur.
- Kalça ekleminde kireçlenme (koksartroz)
- Psoas tendiniti: Kasığa yakın kısımda, bacak kemiğine yapışan karın kasının (psoas kası), zorlanmaya bağlı bağlantı yerinin travması, enflamasyonuna bağlı oluşan ağrıdır.
- Derin ven trombozu: Toplardamar pıhtılaşması ağrısı da bacak damar tıkanıklıkları ile sıkça karışabilmektedir.
- Siyatik sinir hasarı
- Reynoud Sendromu: Özellikle kış aylarında görülen, ayak ve el parmak uçlarında, kılcal damarlar üzerindeki sinir uyarılarındaki düzensizliğe bağlı, damarların spazmına bağlı oluşan soğukluk, morarma ve ağrı ile karakterizedir.
- Buerger Hastalığı (Tromboanjiitis Obliterans): Bacak damar tıkanıklığına neden olan, sigara kullanmakla yakın ilişkili, genetik ve romatizmal zemini olan bir hastalıktır. İlaç tedavi kısmı, bacak damar tıkanıklıkları ile benzer doğrultudadır. Fakat balon-stent ve cerrahi endikasyonu çok sınırlı, sigara bırakılmadığı durumda bacak kesilmesi kaçınılmaz olan, kötü seyirli bir hastalıktır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Bacak damar tıkanıklıkları tedavi edilmediğinde kangren oluşumu ve sonrasında uzuv kaybına yol açabilir. Ayrıca tıkalı damarlara bağlı beslenemeyen ayaklarda oluşabilecek enfeksiyonlar tüm vücuda yayılıp ölümlere yol açabilir. Bacak damar tıkanıklığı olanların yaklaşık yarısında kalp damar hastalığı olabilir. Hasta bacak damarlarında tıkanıklık olduğundan yeterince efor yapamaz ve kalp damar hastalığının en tipik belirtisi olan göğüs ağrısını yaşamayabilir. Böylece kalp ya da şah damarlarındaki darlıklar gizlice ilerler ve ani kalp kaynaklı ölümlere ya da felçlere neden olabilir.
Bacak damar tıkanıklığı olan hastalar tıpkı diğer kalp damar hastaları gibi beslenmesine dikkat etmelidir. Bol miktarda lif içeren meyve ve sebzeler de damarları korumak için önemli besin kaynaklarındandır. Özellikle brokoli, ıspanak, lahana, havuç, çağla, semizotu ve turpgiller gibi sebzeler, sarımsak, kabak çekirdeği, kuşkonmaz gibi besinler antioksidanlar açısından zengindir ve kan basıncını ve kolesterolünü düşürerek damarlardaki tıkanıklık riskini azaltır. Ayrıca mevsiminde kırmızı üzüm, Omega 3 açısından zengin yağlı balıklar ve zeytinyağı da damar dostu besinlerdir.
Bacak damar tıkanıklığı oluşmuşsa bunu bitkisel olarak tedavi edecek bir çözüm yoktur. Tedavi yaparken sağlık bakanlığı onayı olmayan ve bitkisel tedavi olduğunu iddia eden hiçbir ilaç kullanılmamalıdır
Düzenli yapılan tempolu yürüyüşler (haftada en az 5 gün) bacak damarlarında darlık olsa bile yeni doğal baypaslar oluşturduğundan hastalığın semptomatik olmasını engelleyebilir. Ancak hastalığı kesin tedavi edebilen doğal bir yöntem yoktur.
Bacak toplar damarlarında oluşan varisler veya tıkanmalar bacakta atar damar darlıklarına göre çok daha fazla bacakta şişlik yapabilir.
Bacak damar tıkanıklığınız varsa ya da bu konuda belirtiler gösterdiğinize inanıyor iseniz bir kardiyoloji uzmanından randevu alabilirsiniz.
Sıcak Havalarda Kalp Sağlığı Nasıl Korunur? Kardiyoloji Uzmanından Öneriler
Yaz aylarında sıcaklığın ve nemin artması, sadece günlük yaşam konforunu değil, kalp ve damar sağlığını [...]
Devamını OkuAğu
Klima Kalbe Zarar Verir mi? Kalp Hastaları Dikkat Etmeli
Sıcaktan ve nemden bunalan kişilerin klima karşısına geçip uyuması ya da uzun süre orada kalması, [...]
Devamını OkuTem
Sıcak Çarpmasında İlk Müdahale Nasıl Yapılır?
Sıcak havalar birçok kişiyi olumsuz etkileyebilir. Özellikle güneş altında uzun süre kalan veya sıcak ortamda [...]
Devamını OkuTem
Hapşırığı Tutmak Kalbe Zarar Verir mi?
Hapşırmak, vücudumuzun doğal reflekslerinden biridir. Ancak özellikle kalabalık ortamlarda dikkat çekmemek için hapşırığını tutan birçok [...]
Devamını OkuHaz
Kırmızı Et Kalbe Zararlı mı? Kalp Sağlığını Nasıl Etkiler?
Kırmızı et, aslında biz hekimlerin üzerinde çok tartıştığı bir yiyecek. Yeterli miktarda ve doğru koşullarda [...]
Devamını OkuHaz
Fazla Tuz Tüketimi Kalp Krizi Riskini Artırabilir
Günlük hayatta fark edilmeden tüketilen fazla tuz, başta yüksek tansiyon olmak üzere birçok kalp ve [...]
Devamını OkuMay
Yoğun Egzersiz Hangi Hastalıkların Riskini Azaltabilir?
Düzenli hareket etmek sağlığımız için önemli. Ancak son araştırmalar, sadece ne kadar hareket ettiğimizin değil, [...]
Devamını OkuNis
Çocuklarda Kalp Krizi Olur mu? Erken Belirtiler ve Risk Faktörleri Nelerdir?
Kalp krizi denildiğinde akla genellikle ileri yaşlar gelir. Bu nedenle çocuklarda böyle bir tablonun ortaya [...]
Devamını OkuNis