Lipoprotein (a) Yüksekliği Nedir? Belirtileri, Testi ve Tedavisi

Lipoproteinler, kolesterol ve trigliserit gibi yağların kan içinde taşınmasını sağlayan yapılardır. Yağlar suda çözünmediği için kanda tek başına rahat taşınamaz. Bu nedenle proteinlerle birleşerek lipoprotein adı verilen taşıyıcı yapıları oluştururlar.

Vücudumuzda farklı lipoprotein türleri bulunur. Bunlar arasında şilomikronlar, VLDL, IDL, LDL ve HDL yer alır. Halk arasında LDL genellikle kötü kolesterol, HDL ise iyi kolesterol olarak bilinir. Kalp-damar sağlığı açısından son yıllarda daha fazla önem verilen yapılardan biri de Lipoprotein (a), yani Lp(a) değeridir.

Lipoprotein (a) Nedir?

Lipoprotein (a), LDL’ye benzeyen ancak yapısında ek olarak apolipoprotein (a) adı verilen özel bir protein taşıyan lipoprotein türüdür. Bu nedenle klasik LDL kolesterolden farklı değerlendirilmesi gerekir.

Lp(a) düzeyi büyük ölçüde genetik özelliklerle belirlenir. Bu nedenle beslenme, kilo kontrolü veya egzersiz alışkanlıkları Lp(a) seviyesini çoğu zaman belirgin şekilde düşürmeyebilir. Bazı kişiler sağlıklı yaşamasına rağmen Lipoprotein (a) yüksekliği ile karşılaşabilir.

Lipoprotein (a) Yüksekliği Neden Önemlidir?

Lipoprotein (a) yüksekliği, kalp-damar hastalıkları açısından dikkat edilmesi gereken önemli bir risk faktörüdür. Yüksek Lp (a) düzeyi damar duvarında plak oluşumuna katkıda bulunabilir ve damar sertliği sürecini hızlandırabilir.

Bu durum özellikle aterosklerotik kalp-damar hastalığı, kalp krizi, inme ve bazı hastalarda aort kapak darlığı riskiyle ilişkilidir.

Avrupa Ateroskleroz Derneği’nin değerlendirmelerine göre 50 mg/dL üzerindeki Lp(a) değerleri, kalp-damar riski açısından dikkate alınması gereken düzeyler arasında kabul edilir. Bazı kılavuzlarda bu eşik 125 nmol/L olarak da ifade edilir. Bu nedenle test sonucunun hangi birimle verildiği de önemlidir.

Lipoprotein (a) Yüksekliği Belirti Verir mi?

Lipoprotein (a) yüksekliği çoğu zaman belirti vermez. Kişi bu değerin yüksek olduğunu genellikle kan testi yaptırdığında öğrenir.

Bu nedenle özellikle ailesinde erken yaşta kalp krizi, damar tıkanıklığı, inme veya kalp-damar hastalığı öyküsü olan kişilerde Lp(a) ölçümü önemlidir. Çünkü bazı kişilerde klasik kolesterol değerleri çok yüksek görünmese bile genetik risk nedeniyle kalp-damar hastalığı riski artabilir.

Özellikle ailede erken yaşta kalp hastalığı görülüyorsa, ailesel hiperkolesterolemi ve genetik kolesterol yüksekliği açısından değerlendirme yapılması gerekebilir.

Lipoprotein (a) Testi Nasıl Yapılır?

Lipoprotein (a) testi basit bir kan testiyle yapılır. Standart kolesterol testlerinde her zaman otomatik olarak bakılmayabilir; bu nedenle hekim tarafından ayrıca istenmesi gerekebilir.

Lp(a) sonucu genellikle mg/dL veya nmol/L birimiyle raporlanır. Değerlendirme yapılırken sadece bu sonuca bakmak yeterli değildir. Hastanın LDL kolesterolü ve kolesterol yüksekliği, tansiyonu, kan şekeri, sigara kullanımı, aile öyküsü ve daha önce kalp-damar hastalığı geçirip geçirmediği birlikte ele alınmalıdır.

Lipoprotein (a) Kaç Olursa Yüksek Kabul Edilir?

Lp(a) değeri için kullanılan ölçüm birimi laboratuvara göre değişebilir. Genel olarak 50 mg/dL üzerindeki veya 125 nmol/L üzerindeki değerler kalp-damar riski açısından yüksek kabul edilebilen düzeyler arasında değerlendirilir.

Ancak bu değer tek başına hastanın tüm riskini göstermez. Aynı Lp(a) seviyesine sahip iki kişide kalp-damar riski farklı olabilir. Bu nedenle sonuç mutlaka kişinin diğer risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Lipoprotein (a) Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?

Lipoprotein (a) yüksekliği yaşam tarzı veya diyetle genellikle belirgin şekilde düşürülemez; çünkü bu değer ağırlıklı olarak genetik özelliklerle belirlenir. Lipoprotein (a) yüksekliği tedavisinde temel amaç, Lipoprotein (a)’yı tek başına hedeflemekten çok kişinin toplam kalp-damar riskini azaltmaktır. Bunun için özellikle LDL kolesterolün düşürülmesi, tansiyonun kontrol altına alınması, diyabet varsa kan şekeri yönetimi, sigaranın bırakılması ve kalp sağlığına uygun yaşam alışkanlıklarının sürdürülmesi önemlidir.

Lipoprotein (a) Yüksekliğinde Tedavi Yaklaşımları

Lipoprotein (a) yüksekliği olan kişilerde tedavi planı hastaya göre belirlenir. Lipoprotein (a) yüksekliği tedavisi sürecindeki amaç yalnızca bir laboratuvar değerini düzeltmek değil, kalp krizi ve inme riskini azaltmaktır.

• Diğer kolesterollerin düşürülmesi: Kötü kolesterol olarak bilinen LDL kolesterol ve diğer kan yağlarının mümkün olduğunca kontrol altına alınması hedeflenir. Bunun için uygun hastalarda hekim kontrolünde statinler, ezetimib veya PCSK9 inhibitörleri gibi ilaçlar gündeme gelebilir. PCSK9 inhibitörleri LDL kolesterolü belirgin şekilde düşürürken Lp(a) üzerinde de sınırlı düzeyde düşürücü etki gösterebilir.
• Kan basıncı ve şeker yönetimi: Hipertansiyon ve diyabet, kalp-damar riskini artıran önemli faktörlerdir. Lp(a) yüksekliği olan bir kişide tansiyon ve kan şekeri kontrolünün sağlanması bu nedenle daha da önemlidir.
• Yaşam tarzı değişiklikleri: Sağlıklı yaşam alışkanlıkları Lp(a) seviyesini doğrudan belirgin şekilde düşürmeyebilir. Ancak sigaranın bırakılması, düzenli hareket, sağlıklı beslenme ve kilo kontrolü genel kalp-damar riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Lipoprotein aferezi: Damar hastalığı ilerlemiş, çok yüksek riskli veya seçilmiş bazı hastalarda lipoprotein aferezi değerlendirilebilir. Bu yöntemde kan özel bir filtreden geçirilerek bazı zararlı lipoproteinlerin azaltılması hedeflenir. Ancak bu her hasta için uygulanan rutin bir yöntem değildir; yalnızca uygun hastalarda uzman değerlendirmesiyle düşünülür.

Lipoprotein (a) Yüksekliği Olanlar Nelere Dikkat Etmeli?

Lp(a) yüksekliği olan kişiler bu durumu kalp-damar hastalıkları açısından bir uyarı işareti olarak görmelidir. Ancak bu, mutlaka kalp krizi veya inme yaşanacağı anlamına gelmez.

Önemli olan genel riskin doğru değerlendirilmesidir. Bundan dolayı Lipoprotein (a) yüksekliği saptanan kişilerde LDL kolesterol, tansiyon, kan şekeri, sigara kullanımı, aile öyküsü ve mevcut damar hastalığı birlikte ele alınmalıdır.

Özellikle koroner arter hastalığı, erken yaşta kalp krizi öyküsü veya ailevi risk varsa değerlendirme daha dikkatli yapılmalıdır. Genç yaşta kalp krizi riskinin arttığı durumlarda gençlerde kalp krizi açısından risk faktörlerinin ayrıntılı incelenmesi önemlidir. Kardiyoloji uzmanı tarafından yapılacak değerlendirme ile kişiye özel takip ve tedavi planı oluşturulabilir.

Lipoprotein (a) Yüksekliği Ciddiye Alınmalıdır

Lipoprotein (a) yüksekliği çoğu zaman sessiz seyreder; ancak kalp-damar hastalığı riski açısından önemli bilgiler verebilir. Özellikle ailesinde erken yaşta kalp krizi, inme veya damar hastalığı olan kişilerde bu test daha da önem kazanır.

Lp(a) değeri yüksek olan hastalarda amaç yalnızca bu değeri takip etmek değildir. Asıl hedef, kalp-damar riskini bütün olarak azaltmaktır. Doğru risk analizi, düzenli takip ve gerekli tedavi yaklaşımlarıyla kalp sağlığını korumak mümkündür.

Lipoprotein (a) yüksekliği saptanan kişilerin kardiyoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve takip edilmesi önemlidir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)