Sanal Anjiyo Nedir? BT Koroner Anjiyografi Neden, Nasıl Yapılır?

Sanal anjiyo diğer adıyla BT koroner anjiyografi toplumda sıkça duyulan ve bize de sıkça soru olarak gelen konulardan biridir. Sanal anjiyo dendiğinde aslında genel olarak damarların görüntülenmesinden bahsedilir. Sanal koroner BT anjiyografi ise kalp damarlarının girişimsel bir yöntem olmadan, tomografi aracılığıyla tetkik edilmesidir.

Bu yöntemle kalp damarlarında plak oluşumu, darlık, daha önce takılmış stentlerin durumu veya bypass damarlarının açıklığı değerlendirilebilir. Sanal anjiyo, her hastaya uygulanan rutin bir tetkik değildir. Kişinin şikâyetleri, mevcut risk faktörleri, muayene bulguları ve ihtiyaç duyulan değerlendirmeye göre kardiyololog tarafından karar verilir.

Bu yazımda sanal anjiyonun ne olduğunu, neden ve kimlere yapıldığını, işlem öncesi ve sonrasında nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyorum.

Sanal Anjiyo / BT Koroner Anjiyografi Nedir?

Sanal anjiyo, damarların bilgisayarlı tomografi ile görüntülenmesini sağlayan, girişimsel olmayan bir görüntüleme yöntemidir. Kalp damarları için uygulandığında bu işlem BT koroner anjiyografi veya sanal koroner anjiyografi olarak adlandırılır.

Sanal koroner anjiyografi, kalp damarlarının klasik anjiyoda olduğu gibi kasıktan veya el bileğinden damar içine girilerek değil, tomografi cihazı ile görüntülenmesi esasına dayanır. Koldan verilen kontrast madde yardımıyla damar yapıları daha net görülür. Alınan görüntüler daha sonra radyoloji ve kardiyoloji uzmanları tarafından değerlendirilir.

Geçmişte sanal koroner anjiyografinin görüntü kalitesi bugünkü kadar iyi değildi, verilen radyasyon dozu yüksekti ve kullanılan kontrast madde miktarı daha fazlaydı. İyi görüntü almak için hastanın nabzını çok fazla düşürmek gerekiyordu. Bu nedenle çok fazla kullanılmıyordu. Ancak son yıllarda teknolojik cihazlarda kesit sayısının artmasıyla birlikte daha yüksek görüntü kalitesi, daha az radyasyon ve daha az kontrast madde ile iyi görüntüler elde edilmeye başlanmıştır.

BT Koroner Anjiyografi / Sanal Anjiyo Neden Yapılır?

BT koroner anjiyografi yani diğer adıyla sanal koroner anjiyografi, damar sağlığının daha ayrıntılı değerlendirilmesi gereken seçilmiş hastalarda kullanılır. Bir kişi “Benim damar sağlığım nasıl, bunu değerlendirmek istiyorum” dediğinde ilk yapılacak işlem doğrudan sanal anjiyo değildir.

Öncelikle hastanın muayenesi yapılır. Muayene sonrasında mevcut risk faktörleri kontrol edilir ve gerekirse bazı ultrasonografik yöntemler veya farklı kardiyolojik testler uygulanır. Bu değerlendirmelerden sonra gerekli görülürse sanal BT koroner anjiyografi istenebilir.

Rutin değerlendirmede sık kullanılan testlerden biri efor testi, yani koşu bandı testidir. Ancak efor testi genellikle yüzde 70 ve üzeri bir darlık olduğunda pozitif sonuç verir. Başka bir ifadeyle, “acaba bir şey olabilir mi?” sorusunu düşündürür. Sanal koroner anjiyografi ise özellikle riskli kişilerde, henüz belirgin şikâyet oluşturmayan sessiz plakların ve oluşum aşamasındaki damar plaklarının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Sanal Anjiyo Nasıl Yapılır?

Sanal anjiyo, bilgisayarlı tomografi cihazı ile yapılan kısa süreli bir görüntüleme işlemidir. İşlem öncesinde hastanın bazı hazırlıkları tamamlanır. Bunların başında böbrek fonksiyonlarını gösteren kreatinin değerinin kontrol edilmesi gelir.

Çünkü sanal anjiyo sırasında damarların net görüntülenmesi için kontrast madde verilir. Kreatinin değeri yüksekse, verilen kontrast ilaca bağlı olarak böbrekte problem oluşabilir. Bu nedenle işlemden önce, genellikle son 2 hafta içerisinde böbrek fonksiyonlarını gösteren tahlilin normal olduğunun görülmesi istenir.

İşlem sırasında hastanın aç olması ve kısa süreli çekime uyum sağlaması gerekir. Koldan kontrast madde verildikten sonra kalp damarları tomografi ile görüntülenir. Elde edilen görüntüler radyologlar ve ilgili hekimler tarafından birlikte değerlendirilir.

Bu değerlendirmede damarlarda plak oluşumu olup olmadığı, varsa plağın derecesi, darlığın seviyesi, daha önce takılmış bir stentin açık olup olmadığı veya bypass damarlarının durumu incelenir. Böylece girişimsel anjiyografiye ihtiyaç olup olmadığı konusunda önemli bilgiler elde edilir.

Sanal Anjiyonun Avantajları Nelerdir?

Sanal anjiyonun en önemli avantajlarından biri, kalp damarlarının girişimsel bir işlem yapılmadan değerlendirilebilmesidir. Klasik anjiyografide damar içine kateterle girilirken, sanal koroner anjiyografide görüntüleme tomografi aracılığıyla yapılır.

Yeni nesil cihazlarla birlikte bu yöntemin görüntü kalitesi artmış, radyasyon ve kontrast madde miktarı ise geçmişe göre azalmıştır. Bu sayede doğru hasta grubunda kalp damarları daha güvenli ve ayrıntılı şekilde değerlendirilebilir.

Sanal anjiyonun başlıca avantajları şunlardır:

• Girişimsel olmayan bir yöntemdir.
• Kalp damarları detaylı şekilde değerlendirilebilir.
• Damar duvarındaki plak oluşumları görülebilir.
• Stent veya bypass damarlarının durumu incelenebilir.
• Bazı hastalarda girişimsel anjiyografiye ihtiyaç olup olmadığı konusunda fikir verebilir.
• Risk faktörleri yüksek kişilerde sessiz plakların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
• İşlem süresi genellikle kısadır.

Bu özellikleri nedeniyle sanal koroner anjiyografi, doğru kişide ve doğru nedenle istendiğinde oldukça değerli bilgiler sağlayabilir.

Sanal Anjiyonun Dezavantajları Var Mıdır?

Sanal anjiyo birçok avantajı olan bir yöntemdir; ancak bazı sınırlılıkları da vardır. Öncelikle işlem sırasında kontrast madde kullanılır. Bu nedenle böbrek fonksiyonları iyi olmayan kişilerde dikkatli olunmalıdır.

Sanal anjiyoda radyasyon maruziyeti söz konusudur. Günümüzde yeni cihazlarla radyasyon dozu eskiye göre azalmış olsa da, bu tetkikin gereksiz yere yapılmaması gerekir. Hastanın risk durumu, şikâyetleri ve klinik ihtiyacı dikkate alınarak karar verilmelidir.

Bazı hastalarda kalp hızı, kalp ritim bozukluğu, damar kireçlenmesinin yoğunluğu veya teknik nedenler görüntü kalitesini etkileyebilir. Bu durumlarda sonuçların değerlendirilmesi daha zor olabilir.

Sanal Anjiyo Kimlere Yapılabilir?

Sanal anjiyo, özellikle kalp damar hastalığı açısından risk faktörleri taşıyan kişilerde kullanılabilen bir görüntüleme yöntemidir. Ancak karar verilmeden önce hastanın muayenesi yapılmalı, mevcut risk faktörleri değerlendirilmeli ve gerekirse diğer testlerden yararlanılmalıdır.

Sanal anjiyo şu kişilerde daha çok gündeme alınır:

• Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olan kişilerde,
• Ailesel kolesterol yüksekliği (ailesel hiperkolesterolemi) bulunanlarda,
• Sigara içenlerde,
• Yüksek tansiyonu (hipertansiyon) olanlarda,
• Kalp hastalığı risk faktörleri yüksek olanlarda,
• Sessiz plak oluşumu açısından değerlendirme gereken kişilerde,
• Daha önce stent takılmış hastalarda stentin açıklığının incelenmesi gerektiğinde,
• Bypass ameliyatı geçirmiş kişilerde bypass damarlarının durumunun değerlendirilmesi gerektiğinde,
• Girişimsel anjiyografiye ihtiyaç olup olmadığını belirlemek için seçilmiş hastalarda.

Sanal anjiyo, özellikle damar yapısının daha ayrıntılı incelenmesi gereken kişilerde yol gösterici olabilir.

Sanal Anjiyo Kimlere Yapılması Uygun Değildir?

Sanal anjiyo herkese uygun bir işlem değildir. Sanal anjiyodan önce kreatinin değerinin kontrol edilmesi önemlidir. Özellikle kontrast madde kullanılacağı için böbrek fonksiyonları iyi olmayan hastalarda dikkatli olunmalıdır. Bunun dışında hastanın genel durumu, kalp ritmi, işlem sırasında kısa süreli nefes tutmaya uyum sağlayıp sağlayamayacağı ve radyasyon maruziyeti açısından gereklilik durumu değerlendirilir.

Sanal anjiyo bazı uygun olmayabilir veya dikkatli değerlendirme gerektirebilir:

• Böbrek fonksiyonlarında bozukluk olması,
• Kreatinin değerinin yüksek olması,
• Kontrast maddeye karşı ciddi alerji öyküsü bulunması,
• Kontrolsüz ritim bozuklukları,
• Gebelik şüphesi veya gebelik durumu,
• İşlem sırasında gerekli komutlara uyum sağlayamama,
• Hekimin tetkiki gerekli görmemesi.

Sanal anjiyo kararı mutlaka hekim değerlendirmesiyle verilmelidir.

Sanal Anjiyo Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?

Sanal anjiyo sonrasında elde edilen görüntüler radyoloji uzmanları ve ilgili hekimler tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirmede kalp damarlarında plak oluşumu olup olmadığına, varsa plağın derecesine ve damar içinde anlamlı bir daralma oluşturup oluşturmadığına bakılır.

Sonuçlar değerlendirilirken özellikle şu noktalar incelenir:

• Damarlarda plak oluşmuş mu?
• Plak varsa derecesi nedir?
• Darlık kritik seviyede mi?
• Daha önceden takılmış stent varsa açık mı?
• Bypass ameliyatı yapılmışsa bypass damarları nasıl?
• Girişimsel anjiyografiye ihtiyaç var mı?

Bu değerlendirme sonucunda hastanın yalnızca takip edilmesi, ilaç tedavisine başlanması veya girişimsel anjiyografiye yönlendirilmesi gerekebilir. Burada önemli olan, darlık erken tespit edilse bile kalp damar hastalığının devam eden ve ilerleyebilen bir süreç olduğunun unutulmamasıdır. Stent, bypass veya ilaç tedavisi gerekli olsa da sigara içmemek, verilen ilaçları düzenli kullanmak, sağlıklı beslenmek ve düzenli takip büyük önem taşır.

Sanal Anjiyo Öncesinde ve Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Sanal koroner anjiyografi öncesinde mutlaka yapılması gereken kontroller vardır. Bunların başında böbrek fonksiyonlarını gösteren kreatinin tahlili gelir. İşlemden önce bu değerin normal olduğunun görülmesi, kontrast maddeye bağlı oluşabilecek böbrek sorunları açısından önemlidir.

Sanal anjiyo işlemi öncesinde dikkat edilmesi gerekenler:

• Hekimin istediği kan tahlilleri yaptırılmalıdır.
• Kreatinin değeri kontrol edilmelidir.
• Hastanın aç olması gerekebilir.
• Kullanılan ilaçlar hekime bildirilmelidir.
• Kontrast madde alerjisi varsa mutlaka söylenmelidir.
• İşlem sırasında kısa süreli çekime uyum sağlanmalıdır.

İşlem sonrasında ise hastanın bol sıvı alması önerilebilir. Bu, kontrast maddenin vücuttan atılmasına yardımcı olur. Ancak böbrek hastalığı, kalp yetmezliği veya sıvı kısıtlaması gerektiren başka bir durum varsa hekimin önerisi dikkate alınmalıdır.

Sanal anjiyo, kalp damarlarının girişimsel olmayan şekilde değerlendirilmesine yardımcı olan önemli bir görüntüleme yöntemidir. Ancak bu tetkikin gerekli olup olmadığı; kişinin şikâyetleri, risk faktörleri, muayene bulguları ve böbrek fonksiyonları dikkate alınarak belirlenmelidir. Kalp damar sağlığında erken değerlendirme kadar sigara içmemek, ilaçları düzenli kullanmak, sağlıklı beslenmek ve düzenli takip de büyük önem taşır.

Sık Sorulan Sorular (SSS)