Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Belirtileri ve Tedavisi

Kolesterol yüksekliği yıllarca belirti vermeden sessizce ilerleyebilir ve bir gün beklenmedik bir şekilde ortaya çıkabilir. Peki, farkında olmadan damarlarımızda biriken bu yağ molekülleri sağlığımızı nasıl tehdit ediyor?

Bu yazımda; kalp krizi ve felç gibi ciddi hastalıklara zemin hazırlayan hiperlipideminin belirtilerini, nedenlerini ve etkili tedavi yöntemlerini anlatıyorum.

Kolesterol Nedir?

Kolesterol, hücrelerinin zarlarında bulunan ve aynı zamanda kanda taşınıp, vücutta özellikle endokrin sistem ve sindirim sisteminde birtakım görevlere sahip olan yağ benzeri bir maddedir. Vücutta da karaciğer başta olmak üzere ince bağırsak, böbrek üstü bezleri, üreme organları gibi pek çok dokuda kolesterol sentezlenebilir. Ayrıca hayvansal kaynaklı besinlerde bulunan kolesterol ve bu besinlerin tüketilmesi ile vücuda alınabilir.

Kolesterol tüm vücut hücrelerinde bulunur ve hücre zarının temel bileşenleri arasında yer alır ve vücutta pek çok işlevi vardır. Kolesterol, hücre zarının akışkanlığını sağlamak, beyin fonksiyonlarının düzenli işleyişini sağlamak, D vitamini ve steroid yapıdaki hormonların sentezinde kullanılmak gibi çeşitli özellikleri mevcuttur. Kolesterol yağ yapıda olması nedeniyle kan dolaşımında trigliseritler ile birlikte çeşitli lipoprotein partiküllerin içerisinde taşınır. HDL, LDL, VLDL ve şilomikronlar bu lipoprotein partiküllerini oluştururlar.

Kolesterol Çeşitleri Nelerdir?

Halk arasında kolesterol çeşidi olarak bilinen kavram aslında kolesterolü taşıyan lipoprotein çeşidinin ifade şeklidir. Bu bağlamda kolesterol taşıyan lipoproteinlerin pek çok türü olmasına karşın yüksek dansiteli lipoprotein (HDL, iyi kolesterol) ve düşük dansiteli lipoprotein (LDL, kötü kolesterol), en yaygın olarak bilinen iki kolesterol türünü oluşturur.

İyi kolesterol olarak bilinen HDL’nin temel görevi doku ve damarlardaki kolesterolü karaciğere taşımaktır. Bir nevi kandan kolesterolü temizleme görevi üstlenir. Bu şekilde   kolesterolün damar çeperlerinde birikmesini önleyerek kalp ve damar hastalıklarının oluşumunu önler. HDL kolesterol değeriniz ne kadar yüksekse kalp damar hastalığına yakalanma riskiniz o kadar düşüktür. Normal değeri kadında >40 mg/dl, erkeklerde 50>mg/dl olmalıdır.

Kötü kolesterol olarak bilinen LDL ise dokudaki kolesterolü vücutta ihtiyaç duyulan bölgelere taşımakla görevlidir.  Normal değeri <130 mg/dl olmasıdır. Ancak eğer kişide kalp damar hastalığı, diyabet gibi hastalıklar varsa <70 mg/dl olması istenir.  Kanda LDL seviyesinin yükselmesi, damar sertliği için diğer risk faktörlerinin de varlığında (hipertansiyon, şeker hastalığı, genetik yatkınlık sigara içilmesi gibi) damarlarda kolesterolün birikmesine neden olarak kalp ve damar hastalıklarının oluşumuna zemin hazırlar ve bu sebepten LDL kolesterole “kötü kolesterol” denilir. Arterlerin (atardamar) duvarında plak oluşması ateroskleroz olarak tanımlanır. Bu plaklar hayati organları besleyen damarların tıkanmasına yol açarak kalp krizi, felç gibi ölümle sonuçlanabilen sonuçlara yol açabilir.

HDL ve LDL’nin haricinde diğer kolesterol çeşitleri şunlardır:

VLDL (Çok Düşük Yoğunluklu Lipoprotein)

Karaciğerde bulunan lipid gruplarının yağ dokusuna ve kaslara taşınmasında görev alır. VLDL genel olarak trigleseritleri taşıma görevini üstlenir. LDL kolesterol kadar tehlikeli olmasada VLDL yüksekliği de kalp damar hastalıklarına yol açabilir

Şilomikronlar

En büyük hacme sahip olan lipoprotein grubudur ve besinlerle alınan olan kolesterol ve lipidlerin bağırsaktan emilim sonrasında karaciğere taşınmasını sağlarlar

Trigliseridler

Vücut hücrelerinde bulunan yağların depolandığı formu trigliserid olarak adlandırılır. Kolesterolü hormon üretiminde ya da hücre zarında yapısal eleman olarak kullanan hücreler, trigliseritleri bir enerji kaynağı olarak değerlendirir. Vücudun ihtiyacından fazla kalori tüketerek beslenen kişilerde vücut bu ekstra metabolik enerjiyi trigliserit olarak depolar.  Trigliserit normal değeri <150 mg/dl ‘dır.  Trigliseritlerin yüksek olması dengesiz beslenmenin, gereğinden fazla kalori alındığının en önemli göstergelerindendir. Kişi bu şekilde beslenmeye devam ettiği sü sürece trigliserit seviyelerinde bir yükselme meydana gelir. Trigliserit yüksekliği ise de LDL kolesterol yüksekliği kadara olmasa da kalp damar hastalıkları için risk faktörüdür. Ayrıca trigliseritler yüksek olanlarda safra taşı oluşumuna neden olur. Bu taşların safra kanalını tıkamasıyla pankreatit ve kolesistit gibi hastalıklar da görülebilir.

Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Nedir?

Yukarıda detaylıca açıkladığım kolesterolün değerleri yükseldiğinde, kolesterol yüksekliği (hiperlipidemi) durumu ortaya çıkar. Hangi kolesterol türü yüksekse, bu durum onun adıyla isimlendirilir.

HDL Kolesterol Yüksekliği (HDL Hiperlipidemi)

HDL kolesterol (iyi kolesterol) kadınlarda 40 mg/dl, erkeklerde 50 mg/dl üzerinde olmalıdır.  80 mg/dl üzerindeki değerlerde HDL kolesterol yüksekliğinden bahsedilir.  HDL kolesterolün yüksekliğinden çok düşük olması kalp damar hastalıkları için ciddi bir risk faktörüdür.  HDL kolesterol genetik olarak düşük olabileceği gibi, obezite, hareketsiz yaşam, sigara içilmesi gibi nedenler HDL kolesterolü düşürür. Sadece sigaranın bırakılması bile HDL kolesterolde %20 ye varan yükselmelere neden olur. Ayrıca düzenli spor yapmak ve omega-3 ten zengin beslenmede HDL kolesterolü yükseltir.

LDL Kolesterol Yüksekliği (LDL Hiperlipidemi)

LDL kolesterolün (kötü kolesterolün) 130 mg/dl den büyük olması durumuna LDL kolesterol yüksekliği denilmektedir. Ancak kalp damar hastalığı ve diyabeti olanlarda LDL kolesterolün 70 mg/dl den yüksek olması istenmez.

Trigliserit Kolesterol Yüksekliği (Trigliserit Hiperlipidemi)

Trigilserit değerinin 150 mg/dl üzerinde olması durumudur.

VLDL Kolesterol Yüksekliği (VLDL Hiperlipidemi)

VLDL kolesterol değerinin 30 mg/dl üzerinde olması durumudur.

Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Nedenleri

Kolesterol yüksekliğinin başlıca nedenleri şunlardır.

• Düzensiz beslenme
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sigara ve alkol tüketimi
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Genetik yatkınlık
• Stres
• Hipotroidizm
• Böbrek hastalıkları

Kolesterol yüksekliği yalnızca erişkinlerin hastalığı değildir. Çocuklarda da görülebilmektedir.

Çocuklarda Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Nedenleri

Çocuklardaki kolesterol yüksekliğinin en önemli nedeni genetik yatkınlıktır. Bu kolesterol yüksekliğine ailevi (genetik) hiperkolesterolemi denir. Ancak çocuklarda özellikle son yıllarda artan sigara ve alkol kullanımı, hareketsiz yaşam ve obezite nedeniyle ailesel olmayan kolesterol yüksekliklerini de görmekteyiz.

Daha detaylı bilgiyi genetik kolesterol yüksekliği yüksekliği yazımı okuyabilirsiniz

Hamilelikte Kolesterol Yüksekliği (Gebelikte Hiperlipidemi) Nedenleri

Gebelikte özellikle 3 aydan sonra kan kolesterol seviyeleri artar ve gebeliğin sonlarına doğru zirveye ulaşır. Bu artış çoğu zaman % 50 den fazla olmaz. Doğum sonrası 1-2 ay içerisinde kolesterol seviyeleri normale döner. Bu çoğu zaman bebeğe ve anneye zarar vermez. Ancak annede genetik (ailesel) hiperkolesterolemi varsa, doğum öncesi zaten çok yüksek olan kolesterol değerleri gebelikte çok daha artacaktır.  Bu da bazen preeklempsi (gebelik zehirlenmesi), erken doğum ve bebeğinde kolesterollerinin aşırı yükselmesine yol açabilir.

Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Belirtileri

Kolesterol yüksekliği çoğu zaman sinsi ve sessiz ilerler. Belirti vermeye başladığında genellikle hastalık ileri safhaya ulaşmıştır.  Özellikle LDL kolesterolün yükselmesi ile beraber organları besleyen damarlarda yağ birikim sonrası tıkanmalar meydana gelip birtakım belirtiler ortaya çıkabilir. Bu belirtiler;

• Göğüs ağrısı
• Nefes darlığı
• Çarpıntı
• Halsizlik, yorgunluk
• Ciltte solgunluk
• Baş dönmesi
• Görmede, konuşmada bozukluk
• Vücutta his kaybı
• Ayaklarda soğuma, morarma
• Yaraların geç iyileşmesi
• Göz çevresi ve tendonlarda şişlik, sarı lekelenmeler

Bu belirtilerden bir veya birden fazlası sizde varsa bir kardiyoloji uzmanına başvurmanızı öneririm.

Bebeklerde ve Çocuklarda Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Belirtileri

Bebeklerde erken dönemde belirti çok görülmese de çocukluk çağında özellikle genetik kolesterol yüksekliğinde göz çevresinde sarı lekelenmeler (ksantalezma), tendonlarda ve eklem yerlerinde ağrısız şişlikler (ksantom) görülebilir. Çocuklarda ailesel kolesterol yüksekliği için erken dönemde tedaviye başlanmazsa tıpkı erişkinlerde olduğu gibi kalp krizleri, felçler ve uzuv kayıpları gelişebilir.

Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Risk Faktörleri Nelerdir?

Hareketsiz yaşam, sigara ve alkol tüketimi, genetik yatkınlık, obezite, stres, yüksek tansiyon kolesterol yüksekliği için başlıca risk faktörleridir.

Hipertansiyon (yüksek tansiyon) hakkında daha detaylı bilgiyi “Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) Belirtileri ve Tedavisi” yazımda bulabilirsiniz.

Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Tanısı Nasıl Konulur?

Kolesterol yüksekliği için başlıca tanı yöntemi kan analizidir. Ancak bakılan kan tahlili öncesi en az 8-10 saat açlık gerekir. Tahlillerde total kolesterol, LDL kolesterol, HDL kolesterol ve trigliserid beraber bakılmalıdır.

Kolesterol Yüksekliği (Hiperlipidemi) Tedavisi Nasıl Yapılır?

Hiperlipidemi tespit edildikten sonra mutlaka tedavi edilmelidir. Tedavi öncesi her hasta damar sertliği (ateroskleroz) açısından mevcut diğer risk faktörleri de göz önüne alınarak ayrı değerlendirilir. Tedavinin ilk basamağını yaşam tarzı değişiklikleri oluşturur. Yaşam tarzı değişikliklerinin yetmediği hastalardaysa mutlaka ilaç tedavisi yapılır.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Yaşam tarzı değişiklikleri denildiğinde yapılması gerekenler şöyle sıralanabilir.

• Sigara ve alkolün bırakılması,
• Egzersiz,
• Obeziteden korunma,
• Stresden uzak bir yaşam,
• Dengeli ve düzenli beslenme.

İlaç Tedavisi

Kolesterol yüksekliği olan kişilerde yaşam tarzı değişiklikleri ile başarı sağlanmadığı zaman ilaç tedavisi başlanır. Statinler, fibratlar, safra asidi reçineleri, kolesterol emilimini engelleyen ilaçlar ülkemizde şu an güvenle kullandığımız ilaçlardandır. Ayrıca bu ilaçlarla düşürülemeyen özellikle LDL kolesterolün çok yüksek seyrettiği ailevi kolesterol yüksekliğinde PCSK9 inhibitörleri dediğimiz ilaçlar 3 ayda bir enjeksiyon yapılarak kullanılabilir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)